Terugkijken en vooruitblikken

Kinga Visser

Kinga Visser

Het jaar 2014 is bijna voorbij en de terugblikken, overzichten en lijstjes vliegen ons alweer om de oren. Sommige zaken, positief en negatief, waren ver van ons bed, andere gebeurtenissen juist weer heel dichtbij. Het is toch de tijd van het jaar dat men terugkijkt, ook persoonlijk, hoe een jaar is verlopen en wat er allemaal is gebeurd.

Ook wij hebben teruggekeken. Zoals jullie weten organiseren wij elk jaar op 16 november de verkiezingen voor een Ambassade en Ambassadeur van de Verdraagzaamheid, maar het bleef wel even akelig stil van onze kant wat betreft de Awards voor 2014. We zetten ons met liefde in onze vrije tijd in voor het Paleis en dit jaar bleek vrije tijd een schaars goed. Met pijn in ons hart namen wij de beslissing dat de verkiezing dit jaar een onhaalbare zaak zou zijn.

Het noopte dat wij goed hebben gepraat en nagedacht over het Paleis van de Verdraagzaamheid. Wat doen we en waarom doen we het? Is “verdraagzaamheid” misschien een oubollige term? Hebben de criticasters een punt als ze zeggen dat het maar een softe bedoening is om van verdraagzaamheid te spreken? Is tolerantie een farce?

Ja, ‘verdraagzaamheid’ kan inderdaad als een ouderwets woord worden gezien. Het houdt de mensen en de gemoederen al behoorlijk lang bezig. Het is vaak ook misbruikt. Maar aan de andere kant betekent het ook dat ‘onverdraagzaamheid’ een stokoude term is. Een term die telkens zich vermomd als een ander woord; onbegrip, korte lontjes, lange tenen, racisme, discriminatie, uitsluiting, wij-zij tegenstellingen, angst, oorlog. Verkapte synoniemen van intolerantie en van deze termen zeggen we niet hardop dat ze ouderwets zijn.

Onze conclusie was helder. Wat doen wij? Wij brengen initiatieven die de verdraagzaamheid bevorderen voor het voetlicht. Waarom doen wij dat? Omdat wij het nodig achten en vooral omdat onze taal synoniemen nodig heeft voor verdraagzaamheid. Sinds 2011 hebben wij concreet dertig synoniemen voor verdraagzaamheid onder de aandacht gebracht. Dat waren winnaars van en de genomineerden voor de Awards:

Paul Mbikayi, Huis van de Wereld, Dick Bos, Mozeshuis, Theater AanZ, Naïma Azough en Ange Wieberdink, Ellie Lust, Tofik Dibi, Jörgen Raymann, Arie Boomsma, De Nieuwe Liefde, Nederland Bekent Kleur, Stichting Samen Vooruit, Studentenvereniging Avicenna, Reinaldahuis, Belgie, Zevenmanschap, Mathijs Beugelink, Luuk Samson en Luis Garcia, Margo Lie-A-Ling, Tineke Lodders-Elfferich, Multiculturele Zorgboerderij Enschede, Fakkeltocht Eindhoven, Avanti Almere, KNVB, Sylvia Wardenaar, Monique Samuel, Emmanuel Agyekum en Mehmet Şahin.

Niks oubolligs aan deze mensen en organisaties, het laat zien hoe divers de inzet is voor een verdraagzame samenleving. En wij willen de lijst met uw hulp langer maken. We willen meer, meer, meer synoniemen! Ons team is ondertussen versterkt met drie vrijwilligers en er is een nieuwe voorzitter. Kortom, in 2015 kunnen wij er weer volledig tegenaan.

Wij wensen u hele prettige kerstdagen en een gelukkig nieuwjaar vol vreugde, geluk, goede gezondheid, energie en uiteraard…ouderwetse verdraagzaamheid!

Erik Bobeldijk, Ingrid Potman, Ronald Nieuwenhuijse, Ton Peele, Richard Jacob van der Wal, Kim Hoang, Luciano Baarn en Kinga Visser

Erik Bobeldijk draagt de voorzittersrol over aan Kinga Visser

Erik Bobeldijk

Erik Bobeldijk

Op 19 maart 2007 richtte ik met vier andere personen de stichting Paleis van de Verdraagzaamheid op. Sinds de eerste dag dat de stichting bestaat, heb ik rol van voorzitter op me genomen. In het huidige bestuur ben ik nog de enige bestuurder van dit eerste uur.

De stichting staat op een punt waarbij het een volgende stap moet gaan nemen. Het team van vrijwilligers is kort geleden uitgebreid en het team is daarmee groter dan ooit. Dit vraagt om een voorzitter die meer tijd heeft voor dit team en voor de coördinatie. Sinds april van dit jaar heb ik een nieuwe baan en kan daarbij niet meer voldoende tijd vrijmaken om de functie van voorzitter in te vullen zoals dat nu nodig is. Dit betekent dat ik volgende maand terugtreed als voorzitter. Halverwege 2015 zal ik het bestuur helemaal verlaten.

Kinga Visser

Kinga Visser

Onze huidige secretaris, Kinga Visser zal per 13 november de voorzittersrol van mij overnemen. Haar achtergrond als antropologe zal ook bijdragen aan een meer inhoudelijke invulling van deze rol. Het past haar goed om vanuit deze kennis het voorzitterschap een nieuwe dimensie te geven.

Nadat ik het bestuur verlaten heb, zal ik zeker vanaf de zijlijn betrokken blijven. Voor een soepele overdracht zal ik komend half jaar eerst nog de rol van secretaris vervullen, voordat ik het bestuur helemaal verlaat. Vol vertrouwen, wens ik Kinga alle succes en wijsheid om als aankomend voorzitter met het huidige team door te bouwen aan het Paleis van de Verdraagzaamheid.

Erik Bobeldijk

Voorvechters voor de verdraagzaamheid, toen en nu

Secretaris bestuur antropologe

Secretaris bestuur
antropologe

Verdraagzaamheid of anders gezegd, tolerantie, is een begrip die in meerdere contexten te plaatsen is. Meest gebruikte definitie van het woord is dat het een deugd is en een beroep doet op een ieders houding om te dulden wat men afwijst of verafschuwd. In de filosofie wordt onder andere John Locke en Spinoza genoemd als grondleggers voor het tolerantiebegrip.

Locke bepleit religieuze verdraagzaamheid in zijn “brief over Tolerantie” terwijl Europa geteisterd werd door godsdienstoorlogen. Naast zijn pleidooi voor een scheiding tussen staat en kerk, zodat geen enkel geloof kan worden afgedwongen door een wereldlijke macht, spoort hij aan tot verdraagzaamheid jegens anders-gelovigen. Behalve voor, pikante aantekening, katholieken en atheïsten. Je kan niet alles hebben.

Spinoza richtte zich juist meer op een universeel begrip van tolerantie. Ieder is vrij om zelfstandig te kunnen denken en zijn mening te verkondigen. Maar als mensen die vrijheid van meningsuiting gebruiken om anderen aan te zetten tot daden die de sociale orde verstoort, moet de overheid optreden. Beide heren plaatsten tolerantie in een religieuze en politieke context. Dat de tijdgeest van de 17e eeuw toen nog niet helemaal stond te springen om deze discussie, blijkt uit dat Locke ondergedoken onder acroniem moest schrijven en de boeken van Spinoza zo’n tweehonderd jaar waren verboden.

Tegenwoordig hebben wij allerlei rechtsmiddelen, strafrechtelijke bepalingen, antidiscriminatie-organen en beleid om gelijkwaardigheid tussen verschillende groepen wettelijk te waarborgen. Op “staatsniveau” zitten we als het ware gebakken. Als Locke en Spinoza nu hadden geleefd, hadden ze niet te hoeven onderduiken, sterker nog, waarschijnlijk waren zij bloedfanatieke twitteraars en zou je zonder problemen hun boeken online kunnen bestellen.

Al hun werken ten spijt, het debat over wat verdraagzaamheid is, houdt ons nog steeds bezig. Of vooral, eerlijk is eerlijk, over onverdraagzaamheid. Uitingen van intolerantie krijgen veel aandacht, men spreekt er schande van, maar opvallend is dat tolerantie als houding zelf ook wordt bekritiseerd. Het is eigenlijk onverschilligheid, een lijdzaam toezien, cultuurrelativerende luiheid. Bovenal het duidt nog steeds op een machtsverhouding. Immers, de meerderheid bepaalt wat afwijkend is en of het aangepakt moet worden of mag blijven bestaan. Mooie muziek hoef je niet te tolereren, kattengejank wel.

Verdraagzaamheid heeft nu eenmaal betrekking op de samenleving en kleurt als het ware naar de tijdsgeest. Het gaat over ons, in het hier en nu, wat ons bezighoudt. De verkiezing van Ambassade en Ambassadeur bestaat juist om te laten zien dat er meer is dan alleen maar abstracte discussie of scepsis. Als ik naar de genomineerden kijk, zie ik veel verschillende tastbare uitingen van verdraagzaamheid: een symposium, dagbesteding, een fakkeltocht, een actieplan, een theatervoorstelling, een documentaire, een kalender en een knuppel in het hoenderhok.
Men duidt, benoemt, spreekt aan, laat zien, maakt het speels, houdt een spiegel voor. Men doet.

Driehonderd jaar na Locke en Spinoza vind ik dat best een compliment waard.